مروری بر آثار و اندیشه های صادق آیینه وند

مروری بر آثار و اندیشه های صادق آیینه وند

صادق آیینه وند فراتر از تمامی نگاه ها و اندیشه ها، یک کارویژه و نقطه تمایز برجسته با سایر تاریخ نگاران دارد و آن هم این است که او مورخ تخصصی تاریخ اسلام است؛ حوزه یی که خود او در رشد و نمو آن تلاش بسیار کرد.

صادق آیینه وند، همچون نامش صادق و با اخلاق و به مثابه آیینه یی از اعتدال و انصاف بود. بی شک رخت بربستن بزرگانی چون او، برای جامعه ی دانشگاهی و پژوهشی کشور امری سخت و دردناک است.

نام وی را می توان در کنار سرآمدان پژوهش در زمینه تاریخ اسلام همچون سیدجعفر شهیدیزآورد. آیینه وند استادی صاحب سبک و مورخی دقیق بود و از این رو تمام هم و غم خود را برای رشد و گسترش رشته تاریخ به ویژه تاریخ اسلام به کار بست.

آیینه وند دارای آثار و مقالات تالیفی و ترجمه یی فراوانی به زبان های فارسی، عربی است و بیشتر آثارش به تاریخ اسلام اختصاص دارد. برخی ازآثار تالیفی وی به زبان فارسی عبارتند از: علم تاریخ در گستره تمدن اسلامی، ادبیّاتِ سیاسی تشیع، سلسله قیام هایِ شیعه، دین و فلسفه از نگاه ابن رشد، سیره نبوی و سیره نگاران، اطلس تاریخ اسلام، تاریخ سیاسی اسلام و...است.

همچنین از تالیفات عربی این استاد برجسته ی تاریخ اسلام می توان به الأدب السیاسی الملتزم، الأدب السیاسی فی الإسلام، من الأدب السیاسی فی الإسلام، رسائل النبی والوصی، من أدب التشیع بخوارزم اشاره کرد.

از آثار ترجمه شده ی آیینه وند نیز می توان به نهضتِ ترجمه در شرق جهان اسلام در قرن سوم و چهارم هجری، نقش و رسالتِ مسلمان در ثلثِ آخر قرن بیستم و مشکاة الانوار اشاره کرد.

*ویژگی های علمی آیینه وند

دغدغه ی آیینه وند و کار تخصصی اش در حوزه ی تاریخ اسلام، البته یک آبشخور و سرمنشای اساسی و مهم دارد و آن چیزی نیست جز تحصیل او در رشته ی ادبیات عرب در دو مقطع مهم کارشناسی و کارشناسی ارشد. در واقع آیینه وند با تحصیل در این رشته تا مقطع کارشناسی ارشد و تسلطش بر متون و زبان عربی، به درستی راه خود را برگزید و دکترای خود را در رشته تاریخ گرفت.

آیینه وند با وسواسی که روی تاریخ دارد، در تمام طول سال های تحقیق اش، لحظه یی از بیان واقعیات تاریخی فاصله نگرفته است. نگاه او به تاریخ نگاه یک مورخ واقعی است. آن جا که می گوید: تاریخ امر واقع را دنبال می کند، هندسه یی از پایگاه، علل و اسباب آن امر واقع را بیان می کند. در واقع او می خواهد بگوید که تاریخ به طور حتم خوشایند ما نیست و وظیفه ی یک مورخ مستقل است که تاریخ را آن سان که بوده و نه آن گونه که دوست می دارد، نقل کند.

*اعتدال به مثابه راه در اندیشه آیینه وند

آیینه وند درباره ی مفهوم اعتدال معتقد است که گاهی از اعتدال به یک شخص اطلاق می کنیم و به مثابه ی منش و خصلتی است که فرد می تواند میان افراط و تفریط جمع کند و همچنین می تواند بین امر واقع بهترین گزینه را برای پیشبرد کارها به کار برد و این صفتی است که برای فرد معتدل به کار می رود. گاهی هم در زمینه فرهنگ، سیاست، اقتصاد، اجتماع ، امور عقیدتی و دینی، افرادی هستند که می توانند بهترین راه را برای ما انتخاب کنند و آن راهی است که با امر واقع انطباق داشته و یک منطق عقلانی در پس آن باشد.

*روش شناسی شیوه های تاریخ نگاری اسلامی

آیینه وند، شیوه های رایج در تاریخ نگاری اسلامی را در سه روش بیان کرده است؛ روش نخست بر بنیاد تالیف در مغازی و سیره ی پیامبر خدا (ص) رشد کرد. مکتب تاریخ نگاری مدینه با عنایت به اسناد برای کشف حقیقت متن و بیان دقت در نقل، متولی اعمال چنین روشی به شمار می رفت.

 

روش دوم بر اساس قصص تاریخی بود که مورخان، بنا به تقلید از راویان پیشین عرب، قصص را با آرایش های قهرمان مآبانه، به گونه یی مبالغه آمیز با آمیزه یی از شعر و نثر، می آراستند.

روش سوم که به تعبیری می توان به عنوان مکتب جدیدی در روش تاریخ اسلامی برشمرد. در این روش به نقد تاریخی و همچنین روایت تاریخ و اسناد پرداخته می شود. روش کِندی در تدوین تاریخ، صورت روشنی از روش یا مکتب جدید است.(3)

*جایگاه تشیع در دیدگاه آیینه وند

تاریخ تشیع در مطالعات آیینه وند جایگاه برجسته یی دارد. اهتمام وی به تاریخ تشیع سبب شد تا ادبیات سیاسی تشیع را از نیمه ی اول سده ی اول تا پایان سده ی سوم هجری تدوین کند و در آن ادب شیعه، مخاطبان، اصناف مسلمانان در شیعه را مورد بررسی قرار دهد. از این رو وی شاعران متعددی را که در دوره ی حضرت علی(ع) در وقایع جمل، صفین و نهروان اشعاری سروده اند و همچنین شاعران برجسته ی شیعی چون دعبل خزایی، سیدحمیری، فرزدق، کمیت بن زید اسدی، و ... را که مربوط به سده ی اول تا سوم هجری هستند بررسی کرده است.(5)

در پایان باید گفت صادق آیینه وند، تاریخدانی برجسته و بزرگ بود که اثرات آثار و اندیشه اش در فرهنگ و تاریخ این مرز و بوم خواهد ماند.

آیینه وند سال 1330 در یکی از روستاهای تویسرکان متولد شد و نوزدهم اردیبهشت 1394 دارفانی را وداع گفت. وی دانش آموخته ی دکترای تاریخ اسلام از دانشگاه القدیس یوسف لبنان، استاد دانشگاه تربیت مدرس و رییس پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی بود. از او حدود 100 مقاله و 33 ترجمه و تالیف به یادگار مانده است. آیینه وند در 16 دی 1392، چند ماه پس از آغاز کار دولت حسن روحانی، طی حکمی به عنوان رییس پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی منصوب شد. وی همچنین به عنوان عضو هیات علمی نمونه ی کشوری، چهره ی فرهیخته استان همدان و چهره ی ماندگار در سال 1385 انتخاب شده بود.


 

جمعه 25 اردیبهشت 1394

برچسب ها:

بحث و نظرات

ارسال نظر

لطفاَ همه فیلدها را پر کنید
نام و نام خانوادگی
ایمیل

آخرین مطالب